การเป็นสามีภรรยากัน เป็นเรื่องที่จะว่ายาก ก็เหมือนง่าย แต่ครั้นจะว่าง่ายก็เหมือนยาก เพราะเพียงแต่เราตั้งคำถามว่า ทำอย่างไรผัวเมียจึงจะ มีความรักยั่งยืนอยู่กินกันราบรื่น

เพียงประเด็นเดียว แล้วลองเที่ยวหาคำตอบดูเถอะ ถามสิบคนก็ตอบสิบอย่าง บ้างก็ว่าเกี่ยวกับดวงชะตาคู่ ธาตุ ต้องว่างฤกษ์ วางลัคน์ให้เหมาะๆ บ้างก็ว่าเป็น เรื่องของพรหมลิขิต ที่หัวสมัยใหม่หน่อยก็ว่า สำคัญ ที่แหวนหมั้นขันหมากเงินทุนให้มาก ๆ เข้าไว้ ความสุข ในชีวิตจะมีเอง  ในสมัยพุทธกาล มีครอบครัวเศรษฐีแห่งเมืองภัททิยะ แคว้นอังคะ ชื่อว่า ธนญชัยเศรษฐี และนางสุมนา ซึ่งต่อมา ได้ย้ายมาอยู่เมืองสาเกตุ อันเป็นเมือง ที่อยู่ระหว่างเมืองราชคฤห์ กับเมืองสาวัตถี ท่านมีธิดาสาว รูปงามคนหนึ่งชื่อว่า นางวิสาขา ต่อมานางได้ทำการสมมรสกับ ปุณณวัตนมาณพ บุตรชายของมิคารเศรษฐี ท่าน ธนชัยเศรษฐี ได้ให้โอวาท เกี่ยวกับการครองเรือน ก่อนส่งตัว นางวิสาขาไว้ ๑๐ ประการดังนี้

โอวาทวันแต่งงาน

1. ไฟในอย่านำออก หมายถึง ไม่ควรนำความลับหรือเรื่องไม่ดีงามภายในครอบครัวไปบอกเล่าให้คนภายนอกได้รับรู้
2. ไฟนอกอย่านำเข้า หมายถึง ไม่ควรนำคำนินทาว่าร้ายเสียดสี ด้วยความอิจฉาริษยาจากบุคคลภายนอก มาสู่ครอบครัว อันจะเป็นเหตุให้เกิดเรื่องไม่ดีงามและความบาดหมาง
3. พึงให้แก่คนที่ให้ หมายถึง เมื่อมีผู้มาหยิบยืมข้าวของเงินทอง ควรให้แก่นที่นำมาคืนเท่านั้น
4. พึงอย่าให้แก่คนที่ไม่ให้ หมายถึง ผู้ที่เคยหยิบยืมแล้วไม่นำมาคืน คราวต่อไปหากยังกล้ามาหยิบยืมอีก ไม่ควรให้
5. พึงให้แก่คนที่ให้และไม่ให้ หมายถึง การสงเคราะห์ญาติ แม้เขาจะนำมาคืนหรือไม่ เมื่อเห็นว่าเป็นการสมควร ก็ควรให้
6. พึงนั่งให้เป็นสุข หมายถึง การนั่งในที่อันเหมาะอันควร ไม่เกะกะขวางทาง ไม่ต้องคอยลุกหลีกเมื่อพ่อผัวแม่ผัวเดินผ่าน และจัดการงานเสร็จเรียบร้อยแล้ว
7. พึงนอนให้เป็นสุข หมายถึง ควรนอนทีหลังพ่อผัว แม่ผัว และสามีได้เข้านอนแล้ว คือต้องตรวจดูข้าวของ กลอนประตูหน้าต่าง และฟืนไฟให้เป็นที่เรียบร้อย
8. พึงกินให้เป็นสุข หมายถึง ควรจัดข้าวปลาอาหารสำหรับพ่อผัวแม่ผัวสามีและบุตรให้เป็นที่เรียบร้อย
9. พึงบูชาไฟ หมายถึง การให้ความเคารพยำเกรงสามี และบิดามารดาของสามี
10. พึงบูชาเทวดา หมายถึง ให้นับถือบิดามารดาสามี

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสเรื่องมงคลสมรสไว้สั้น ๆ เพียงคำเดียวว่า “สังคหะ” แปลว่า สงเคราะห์กัน และให้ปฏิบัติ ตามหลักสังคหวัตถุ 4 เพื่อเป็นการยึดเหนี่ยวน้ำใจกัน ดังนี้

1. ทาน ปันกัน-การให้ คนเราถ้ารักที่จะอยู่ด้วยกันต้องปันกันกิน ปันกันใช้ หามาได้แล้ว ควรรวมกันไว้เป็นกองกลางแล้วจึงแบ่งกันใช้ หากไม่เอามารวมกัน อาจเกิดการระแวงกันได้
2. ปิยวาจา พูดกันด้วยวาจาไพเราะ แม้การตักเตือนกัน ก็ต้องระมัดระวังคำพูด ถ้าถือเป็นกันเองมากเกินไป อาจจะเกิดทิฐิ ทำให้ครอบครัวไม่สงบสุข
3. อัตถจริยา ประพฤติตนเป็นประโยชน์ต่อกัน เมื่อรู้ว่าอะไรดีหรือไม่ดี ควรหรือไม่ควร ก็นำมาเล่าสู่กันฟัง พยายามศึกษา
4. สมานัตตตา วางตัวให้เหมาะสมกับที่เป็น เป็นพ่อบ้านก็ทำตัวให้สมกับเป็นพ่อบ้าน เป็นแม่บ้านก็ทำตัวให้สมกับเป็นแม่บ้าน ต่างก็วางตัวให้เหมาะกับหน้าที่ที่ได้รับมอบหมายทั้งในบ้านและนอกบ้าน

อย่างไรก็ดีโดยถือหลักว่า ก่อนแต่งงานเคยพูดไพเราะอย่างไร หลังแต่งงานก็พูดให้เพราะ ๆ อย่างนั้น หาความรู้ทางธรรม เอาใจมาเกาะกับธรรมให้มาก สามีภรรยานั้นเมื่อทะเลาะกันมักจะโยนความผิดให้อีกฝ่ายหนึ่ง ซึ่งแท้จริงแล้ว ซึ่งข้อนี้จะประพฤติได้ดี ต้องฝึกสมาธิให้ใจผ่องใสเป็นปกติ เพราะคนที่ใจผ่องใสจะรู้ว่าในภาวะเช่นนั้น ควรจะวางตนอย่างไร ไม่ระเริงโลก จนวางตนไม่เหมาะสม

บทความ  อ . ตั้ม  ศรีนเรศพยากรณ์