สงกรานต์ เป็นคำสันสกฤต หมายถึง การเคลื่อนย้าย โยกย้าย ซึ่งเป็นการอุปมาถึงการเคลื่อนย้ายของการประทับในจักรราศี  ทั้ง 12 กลุ่ม ประกอบด้วย กลุ่มดาวราศี เมษ  พฤษภ  เมถุน  กรกฎ สิงห์ กันย์ ตุลย์  พิจิก ธนู มังกร กุมภ์ และ มีน การโคจรผ่านกลุ่มดาวแต่ละกลุ่ม จะใช้ระยะเวลาประมาณ 30 วัน เมื่อดวงอาทิตย์โคจรผ่านกลุ่มดาวเหล่านี้ครบทั้ง 12 กลุ่ม  ก็จะได้ระยะเวลา 1 ปี  พอดี ซึ่งเป็นวิธีการนับเดือนที่ใช้กันในประเทศอินเดีย และกลุ่มประเทศในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ซึ่งรับอิทธิพลทางวัฒนธรรมมาจากอินเดีย  เช่น ไทย พม่า เขมร ลาว เป็นต้น

วันที่ 13 เมษายน เป็นวัน “มหาสงกรานต์” หรือ วันเริ่มต้นปีใหม่ ทั้งนี้เป็นเพราะช่วงเวลานี้เป็นช่วงที่ดวงอาทิตย์โคจรผ่านจากราศีมีนเข้าสู่ราศีเมษนั้น โลกโคจรเป็นมุมฉากกับดวงอาทิตย์จึงมีกลางวัน และกลางคืนยาวเท่ากันและวันสงกรานต์เป็นวันทำบุญใหญ่ประจำปี ซึ่งมี 3 วัน คือ “วันมหาสงกรานต์” หรือวันส่งท้ายปีเก่า (วันที่ 13 เมษายน) วันกลาง หรือวันเนา (วันที่ 14 เมษายน) วันขึ้นปีใหม่ และวันเถลิงศก (วันที่ 15 เมษายน)
วันตรุษสงกรานต์ ของคนไทย ถือว่าเป็นเทศกาลวันสิ้นปีเก่าขึ้นปีใหม่ ซึ่งยึดถือสืบเนื่องเป็นประเพณีมาแต่โบราณกาล ซึ่งจะมีพิธีกรรม หรือ กิจกรรมตามประเพณีมากมาย ซึ่งจะเป็นทั้งการทำบุญ หรือเป็นการที่ญาติพี่น้องจะได้มาเจอกัน

พิธีการในวันสงกรานต์

- การทำบุญตักบาตรตอนเช้า หรือนำอาหารไปเลี้ยงพระที่วัดเพื่ออุทิศส่วนกุศลให้แก่บุพการีที่ล่วงลับไปแล้ว และทำการสรงกระดูกปู่ย่า ตายาย (การทำบุญเลี้ยงพระ การถวายสังฆทาน การถวายอาหารแก่พระสงฆ์ และญาติที่ล่วงลับไปแล้ว รวมถึงการนำเอากระดูกบรรพบุรุษมาล้างด้วยน้ำหอม)

- วันสงกรานต์นอกจากจะถือเป็นวันปีใหม่ไทยแล้ว ความสำคัญที่มากกว่านั้นคือ เป็นวันรวมญาติ และเป็นวันที่จะแสดงความกตัญญูต่อบรรพบุรุษ คุณธรรมที่คนอีสานปลูกฝังลูกหลานมานานหลายชั่วอายุคน

- การก่อเจดีย์ทราย โดยขนทรายเข้าวัด แล้วร่วมกันก่อเจดีย์ทรายเป็นรูปเจดีย์ หรือรูปสัตว์ต่างๆ ปักธงหลากสี  ธูปเทียน และดอกไม้เป็นเครื่องบูชาพระ

- การทำทาน โดยการปล่อยนก ปล่อยให้นกไปสู่อิสระ ไปป่าปล่อยปลา ปล่อยแม่ปลา หรือปลาใหญ่รวมทั้งการฟังเทศน์ถือศีลปฏิบัติธรรม

- การสรงน้ำพระพุทธรูปในบ้าน และที่วัด โดยใช้น้ำสะอาดหรือน้ำผสมน้ำอบไทยลอยด้วยดอกไม้สดเช่น ดอกมะลิ พิธีสรงน้ำพระในบ้านที่บ้าน เป็นพิธีกรรมที่จะต้องกระทำเป็นประจำทุกปีในวันสงกรานต์ เพื่อเป็นการสรงน้ำพระ โดยจะมีการทำความสะอาดองค์พุทธรูป หิ้งพระ มีการเปลี่ยนผ้าขาวรองพระ พิธีกรรมนี้มีการเตรียมการพอสมควร เช่น การเย็บใบตองเป็นฉัตรปลายแหลม การทำน้ำหอมเพื่อมาเช็ดพระพุทธรูป เก็บดอกไม้ขันธุ์ 5 และขันธุ์ 8 (เก็บดอกไม้ห้าคู่ห้าครั้ง และแปดคู่อีกแปดครั้ง) เพื่อบูชาพระ ดอกไม้แดง 5 คู่ เพื่อบูชาครู เป็นต้น พิธีกรรมนี้ นอกจากจะรวมญาติพี่น้องให้มาช่วยกันจัดเตรียมแล้ว ตอนเสร็จพิธีแต่ละคนจะได้ฝ้ายผูกแขนเอาไปผูกให้ลูกหลาน เพื่อให้เกิดความร่มเย็นในชีวิตอีกด้วย

- สรงน้ำพระภิกษุสามเณรด้วยน้ำสะอาด แล้วถวายผ้าสบงหรือผ้าไตร

- การรดน้ำขอพรผู้ใหญ่ โดยใช้น้ำสะอาด หรือน้ำผสมน้ำอบไทยลอยด้วยดอกไม้สด เช่น ดอกมะลิ หรือตามประเพณีนิยมของท้องถิ่นนั้น ๆ

- การเล่นรดน้ำ เชื่อมความสัมพันธ์กับญาติมิตรสหาย โดยใช้น้ำสะอาด และเล่นอย่างสุภาพเหมาะสมกับกาลเทศะไม่ก่อความเดือดร้อนรำคาญ หรือละเมิดสิทธเสรีภาพผู้อื่น

- การละเล่นรื่นเริงอื่น ๆ ตามประเพณีนิยมของท้องถิ่นนั้น ๆ

นอกเหนือจากการประกอบพิธีกรรมตามประเพณีแล้ว อาจารย์ก็มีนำเรื่อง การไหว้พระเสริมดวงประจำวัดเกิด มาฝากกันด้วย

สำหรับคนที่เกิดวันอาทิตย์ ควรเสริมมงคลให้กับชีวิต ควรไหว้พระ ดังนี้
- พระพทุธรูปปางถวายเนตร เพื่อช่วยเสริมมงคล บารมี
- องค์เสด็จพ่อรัชกาลที่ 5  เพื่อเสริมมงคลด้านการทำมา ค้าขาย
- พระแก้วมรกต เพื่อเสริมในเรื่องความความสำเร็จทั้งเรื่องการงาน และชีวิต
- องค์พระแม่ลักษมี เพื่อเสริมในด้านการเงิน ความร่ำรวย
- องค์พระโพธิสัตว์กวนอิม เพื่อเสริมในเรื่องของความสุข

สำหรับคนที่เกิดวันจันทร์ ควรเสริมสิริมงคลให้กับชีวิตโดยการไหว้พระ ดังนี้
- พระพุทธรูปปางถวายเนตร เพื่อเสริมมงคลในวันเกิด
- องค์เสด็จพ่อรัชกาลที่ 5  เพื่อเสริมมงคลด้าน การทำมา ค้าขาย
- บูชากุมารทอง เพื่อเสริมด้านการค้าขาย ช่วยเรียกลูกค้า
- บูชานางกวัก เพื่อเสริมด้านการเงิน ช่วยกวักเงิน กวักทอง

สำหรับคนเกิดวันอังคาร ควรเสริมสิริมงคลให้กับชีวิตโดยการไหว้พระ ดังนี้
- พระพุทธปางไสยาสน์ เพื่อเสริมมงคล บารมี
- พระแก้วมรกต เพื่อเสริมมงคลด้านการค้าขาย
- พระพุทธชินราช เพื่อเสริมในเรื่องความสมหวัง
- เสด็จพ่อรัชกาลที่ 5  เพื่อเสริมความสำเร็จ
- พระนารายณ์ เพื่อเสริมด้านมิตรสหาย และขจัดศัตรู

สำหรับคนเกิดวันพุธ ควรเสริมสิริมงคลให้กับชีวิตโดยการไหว้พระ ดังนี้
- พระพุทธรูปปางอุ้มบาตร เพื่อเสริมมงคลบารมี
- หลวงปู่ปาน เพื่อเสริมความร่ำรวย โชคลาภ
- เสด็จพ่อรัชกาลที่ 5  เพื่อเสริมมงคล และด้านการค้าขาย
- องค์พระแม่อุมา เพื่อเสริมในเรื่องความสำเร็จ

สำหรับคนเกิดวันพฤหัสบดี ควรเสริมสิริมงคลให้กับชีวิตโดยการไหว้พระ ดังนี้
- พระพุทธรูปปางสมาธิ เพื่อเสริมมงคล บารมี
- พระพุทธชินราช เพื่อเสริมด้านความสำเร็จ
- พระสิวลี เพื่อส่งเสริมเสน่ห์ และคนให้ความช่วยเหลือ
- องค์พระแม่อุมาเทวี เพื่อเสริมอำนาจ บารมี
- ปู่ฤาษี เพื่อเสริมด้านความสำเร็จ

สำหรับคนเกิดวันศุกร์ ควรเสริมสิริมงคลให้กับชีวิตโดยการไหว้พระ ดังนี้
- พระพุทธรูปปางรำพึง เพื่อเสริมมงคลในวันเกิด
- เสด็จพ่อรัชกาลที่ 5  เพื่อเสริมมงคลด้านการงาน
- พระโพธิสัตว์กวนอิม เพื่อเสริมมงคลให้กับชีวิต
- พระแก้ว เพื่อเสริมมงคลด้านความสำเร็จ

สำหรับคนเกิดวันเสาร์ ควรเสริมสิริมงคลให้กับชีวิตโดยการไหว้พระ ดังนี้
-พระพุทธรูปปางนาคปรก เพื่อเสริมมงคลบารมี
- เสด็จพ่อรัชกาลที่ 5  เพื่อเสริมมงคลด้านความสำเร็จ
- หลวงพ่อโสธร เพื่อเสริมมงคลด้านการงาน
- พระนารายณ์ เพื่อเสริมอำนาจ บารมี

พิธีกรรม หรือทำเนียมปฏิบัติเหล่านี้หากท่านทำแล้ว นอกจะเป็นการปฏิบัติตามประเพณีที่สืบทอดกันมายาวนานแล้ว ยังเป็นการเสริมบุญบารมีให้ท่านเอง ท่านจะมีความเจริญก้าวหน้า และมีความสุขสมหวังในชีวิต .. ตลอดปี